Παιχνίδια Ανάπτυξης Γλωσσικών και Μαθηματικών Δεξιοτήτων

IS09AN5XL

Εισαγωγικά:

Η προσχολική ηλικία αναγνωρίζεται ως ο καταλληλότερος χρόνος, για να αναπτύξουν τα παιδιά το ενδιαφέρον τους τόσο για μαθηματικές έννοιες (αρίθμηση, ταξινόμηση, γεωμετρικά σχήματα και οι αντίστοιχες ιδιότητες, υπολογισμοί ποσοτήτων, μέτρηση γεωμετρικών μεγεθών), όσο και για τις λειτουργίες της επικοινωνίας (ομιλία, ακρόαση, ανάγνωση, γραφή). (Δαφέρμου, Κουλούρη & Μπασαγιάννη, 2006 ; ΔΕΠΠΣ, 2002) Οι οργανωμένες διδακτικές παρεμβάσεις θέτουν στο κέντρο τον μαθητή, προκειμένου μέσω της ενεργούς του εμπλοκής να αποκτήσει βιωματικές εμπειρίες μάθησης στα πλαίσια ενός δυναμικού και πλούσιου σε ερεθίσματα περιβάλλοντος, που παρέχει κίνητρα, προβληματισμό, ενθάρρυνση, εμπιστοσύνη και ασφάλεια μέσω της δικής του δράσης, πειραματισμού και έκφρασης. Το μαθησιακό περιβάλλον, λοιπόν, σύμφωνα με κονστρουκτιβιστικές προσεγγίσεις μάθησης, επιτρέπει και είναι ανεκτικό σε λάθη, καθώς αποτελούν τον φυσικό πρόδρομο και το σημείο εκκίνησης κατάκτησης της γνώσης, καθώς και συμβάλλει στην πραγματοποίηση αλλαγών στις αντιλήψεις. Τα παιδιά προσχολικής ηλικίας, καθώς ζουν σε εγγράμματες κοινωνίες και έρχονται καθημερινά αντιμέτωπα με μαθηματικά προβλήματα, δομούν τα δικά τους νοήματα και αναπαραστάσεις ασυνείδητα και αβίαστα. Στις προϋπάρχουσες δομές, ιδέες και εμπειρίες οφείλουμε να οικοδομήσουμε τη νέα γνώση σταδιακά μέσα από παιγνιώδεις προσεγγίσεις. (Ζαχάρος, 2007 ; Γκλιάου, 2005) 

Το παιχνίδι αποτελεί ένα εργαλείο μάθησης, που διευκολύνει την εκπαιδευτική διαδικασία, και το μέσο προσέγγισης των διδακτικών στόχων, που τίθενται σε κάθε πρακτική μάθησης. Παράλληλα, το παιχνίδι αποτελεί μια γεμάτη νόημα διαδικασία, η οποία ενδυναμώνεται ακόμη περισσότερο με την υποβολή ερωτήσεων από τον εκπαιδευτικό, ώστε να ενεργοποιήσει τη σκέψη των παιδιών. (Δαφέρμου, Κουλούρη & Μπασαγιάννη, 2006) Για την επίτευξη των μαθησιακών στόχων και των επιθυμητών αποτελεσμάτων σημαίνοντα ρόλο κατέχει η ομαδοσυνεργατική διδασκαλία, σύμφωνα με την οποία, οι μαθητές αλληλεπιδρούν, διαμοιράζονται ιδέες και εμπειρίες αποκτώντας θέση στην ομάδα, αυτοπεποίθηση και αυτοεκτίμηση παραμερίζοντας τον εγωκεντρισμό, που είναι σύνηθες φαινόμενο της πρώιμης σχολικής ηλικίας. Οι σύγχρονες θεωρήσεις μάθησης απαιτούν και προϋποθέτουν την εργασία σε ομάδες και τη συλλογική δραστηριότητα προάγοντας την ανάγκη επικοινωνίας, αναγνώρισης, υπευθυνότητας, ανάπτυξης της αυτορρύθμισης και του ελέγχου της μάθησής τους. Επομένως, πραγματώνεται η αλληλεπίδραση μεταξύ των ίδιων, με τον εκπαιδευτικό και με το αντικείμενο προς έρευνα και εξέταση σε ένα κλίμα συνεργασίας και αποδοχής των άλλων. Οι ενήλικες παρεμβαίνουν όπου κρίνεται αναγκαίο, έχοντας επικουρικό, υποστηρικτικό και συντονιστικό ρόλο στη μαθησιακή διαδικασία και ενισχύοντας συνεχώς τους εκπαιδευόμενους, προκειμένου να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες, αφού πρωτύτερα έχουν εκτιμήσει τις εκπαιδευτικές ανάγκες τους πραγματοποιώντας τη διαγνωστική αξιολόγηση. (Γκλιάου, 2005 ; Ματσαγγούρας, 2000 ; Ζαχάρος, 2007)

Υπογραμμίζεται, τέλος, ότι οι εκπαιδευτικοί οφείλουν να διατηρούν αμείωτη την προσοχή των μαθητών με την διαρκή ενεργή ενασχόληση και τον πειραματισμό στις διάφορες γλωσσικές και μαθηματικές οργανωμένες δραστηριότητες και προκλήσεις, που αποσκοπούν στην ανάδειξη της κεφαλαιώδους αξίας και χρησιμότητας των δεξιοτήτων, που υπάγονται στις συγκεκριμένες γνωστικές περιοχές. Κατανοώντας τα παιδιά την επικοινωνιακή φύση της γλώσσας και την κοινωνική διάσταση των μαθηματικών σε όλες τις εκφάνσεις και εκδοχές, ενθαρρύνονται να μυηθούν, αλλά και να ανακαλύψουν τη γνώση με φυσικό τρόπο, με αποτέλεσμα να εκδηλώνουν αγάπη για το διάβασμα και να εξοικειώνονται με την λογικομαθηματική σκέψη. Καθώς, λοιπόν, οι δεξιότητες που υπάγονται στα γνωστικά πεδία των μαθηματικών και της γλώσσας, αποτελούν πολυσύνθετες και αναπτυξιακές νοητικές λειτουργίες, ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα στο νηπιαγωγείο θα πρέπει να δομείται με τέτοιο τρόπο, ώστε να αποβλέπει στη συνειδητοποίηση ότι η γλώσσα και τα μαθηματικά εξυπηρετούν καθημερινές μας ανάγκες συμπεριλαμβάνοντας διαθεματικές δραστηριότητες με νόημα και περιεχόμενο. (Γιαννικοπούλου, 1998 ; Ζαχάρος, 2007 ; Γκλιάου, 2005)


Στο σημείο αυτό παρατίθεται η περιγραφή και ανάλυση ορισμένων δραστηριότητων με γλωσσικό και μαθηματικό περιεχόμενο, που αποσκοπούν στην καλλιέργεια των αντίστοιχων δεξιοτήτων και αποτελούν ομαδοσυνεργατικά, αυτοσχέδια επιτραπέζια και επιδαπέδια παιχνίδια. Εντούτοις, κρίνεται αναγκαίο να αναφερθεί ότι οι συγκεκριμένες δραστηριότητες δεν πραγματοποιήθηκαν αποσπασματικά και χωρίς συνοχή, αλλά σε ένα διαμορφωμένο μαθησιακό πλαίσιο και ενσωματώθηκαν κατά τη διάρκεια εκπαιδευτικών δράσεων και προγραμμάτων με προκαθορισμένους ειδικούς στόχους και διαθεματικό χαρακτήρα κατά τη σχολική χρονιά 2014-2015. Επιπρόσθετα, σημειώνεται ότι τα παρακάτω παιχνίδια υλοποιήθηκαν στον όμορφο χώρο του πρότυπου βρεφονηπιακού σταθμού – νηπιαγωγείου “Πλαστελίνη” (http://www.plastelini-school.gr/) και ειδικότερα στο προνηπιακό τμήμα με την ονομασία “Λιβελούλες”.

Επιτραπέζιο Παιχνίδι “Γραμματούπολη”

 100_7086  100_7062

Το συγκεκριμένο επιτραπέζιο παιχνίδι αποτέλεσε αφορμή και το εισιτήριό μας για να ξεκινήσει το ταξίδι μας στη Γραμματούπολη! Η Γραμματούπολη είναι γεμάτη από τι άλλο; Από γράμματα! Στο ταμπλό του παιχνιδιού εμπεριέχονται τα γράμματα της Άλφα – βήτα (Α-Μ), ώστε οι μικροί μας μαθητές να αναγνωρίζουν τα γράμματα μέσω της οπτικής τους αντίληψης. Ειδικότερα, η κάθε ομάδα επέλεγε ένα γλωσσοπίεστρο με τυχαίο τρόπο και ανακάλυπτε ποιο γράμμα αναγραφόταν σε αυτό.  Κατόπιν, αναγνώριζαν οπτικά, διέκριναν και εντόπιζαν το αντίστοιχο γράμμα στο ταμπλό και μετακινούσαν το πιόνι τους στην ανάλογη θέση ακολουθώντας την αλφαβητική σειρά, η οποία επαναλαμβανόταν σε αυτό. Το συγκεκριμένο παιχνίδι, λοιπόν, αποτελεί μία δραστηριότητα γραμματισμού και καλλιέργειας της φωνολογικής επίγνωσης. Σύμφωνα με τις Δαφέρμου, Κουλούρη και Μπασαγιάννη (2006) “Η γραφή θεωρείτο απλώς ένας τρόπος να σημειώνουμε την προφορικότητα, όχι να την αναπαριστούμε. Δε θεωρείτο δηλαδή ένα μέσο επικοινωνίας, αλλά μια δυνατότητα ερμηνείας των ακουστικών ερεθισμάτων και μετατροπής τους σε οπτικά ερεθίσματα“.

Η διαδικασία συνεχιζόταν κατά αυτόν τον τρόπο, έως ότου μια από τις ομάδες τερμάτιζε το παιχνίδι και ολοκλήρωνε το ταξίδι της στην Πόλη γεμάτη Γράμματα!

Tip: Το συγκεκριμένο παιχνίδι μπορεί να αποτελέσει μέρος της καθημερινής ρουτίνας στο πρόγραμμά σας και κάθε φορά να προστίθεται ένα καινούριο γράμμα στο ταμπλό, έχοντας αφήσει κενά ορισμένα κουτάκια στο ταμπλό, ώστε να οξύνετε την περιέργεια και το ενδιαφέρον των μικρών σας μαθητών.

Επιτραπέζιο Παιχνίδι Μνήμης

100_7072  100_7073

Το επιτραπέζιο παιχνίδι μνήμης δημιουργήθηκε επιτελώντας το στόχο “Τα παιδιά να καλλιεργήσουν γλωσσικές δεξιότητες μέσω της οπτικής αντίληψης και προσοχής”. Η οπτική αντίληψη (visual perception), ως μία από τις γνωστικές λειτουργίες που συνδέονται με τα συστήματα του εγκεφάλου, είναι σημαντική για την αποτελεσματική δράση σε διάφορα επίπεδα, όπως αναφέρουν και οι εργοθεραπευτές. (Elliott et al., 2008)

Οι μαθητές χωρίστηκαν σε ομάδες και τους αποκαλύφθηκε το ταμπλό, οι θέσεις του οποίου ήταν καλυμμένες με πλαστικά ποτηράκια. Σε κάθε κουτάκι απεικονιζόταν ένα γράμμα της Άλφα – βήτα έως το γράμμα με το οποίο είχαν εξασκηθεί (Α-Μ). Το κάθε γράμμα υπήρχε στο ταμπλό διπλή φορά σε δύο διαφορετικές θέσεις. Ένας από τους κανόνες του παιχνιδιού ήταν να παρατηρούν τα παιδιά πολύ προσεκτικά όλες τις αντίστοιχες θέσεις των γραμμάτων συγκρατώντας τα στη μνήμη τους. Στη συνέχεια, αφού καλύφθηκαν όλα τα τετράγωνα, κάθε μέλος από κάθε ομάδα επέλεγε τυχαία μία θέση με ένα γράμμα, σήκωνε το ποτηράκι και προσπαθούσε να ανακαλέσει στη μνήμη του που βρισκόταν το ζευγάρι του επιλεγμένου γράμματος στο ταμπλό. Πολλές φορές τα παιδιά χρειάστηκαν τη βοήθεια των συμπαικτών τους, με αποτέλεσμα να ενισχύεται η συνεργατικότητα και το ομαδικό τους πνεύμα. Στο τέλος, όλοι μαζί χειροκρότησαν την ομάδα, που κατάφερε να αναγνωρίσει τα περισσότερα γράμματα στις θέσεις του επιτραπέζιου παιχνιδιού.

Tip: Το ίδιο παιχνίδι και οι συγκεκριμένες οδηγίες μπορούν να αξιοποιηθούν για οποιοδήποτε μαθησιακό σκοπό και γνωστικό αντικείμενο.

Πηγή Έμπνευσης: Pinterest, και πιο συγκεκριμένα η ιδέα αντλήθηκε από τη διεύθυνση:https://s-media-cache-ak0.pinimg.com/originals/0f/ab/77/0fab7775f3f5e3e47e15e42ad5695f51.jpg

Επιτραπέζιο Παιχνίδι “Πάμε στο Καρναβάλι”

WP_000877  WP_000883

Στο κλίμα της διασκέδασης και της χαράς, που μας προσφέρει η γιορτή της Αποκριάς, σχεδιάστηκε το επιτραπέζιο παιχνίδι με τίτλο “Πάμε στο Καρναβάλι” με κύριο διδακτικό στόχο την ανάπτυξη μαθηματικών δεξιοτήτων και ειδικότερα, την απαρίθμηση αντικειμένων μέσω της εμπλαισιωμένης μάθησης. Το ταμπλό του παιχνιδιού αποτελεί ένα μονοπάτι, που μας οδηγεί στο καρναβάλι. Τα παιδιά κατενθουσιασμένα και συγκεντρωμένα στο στόχο προς επίτευξη ακολουθούσαν τους κανόνες του. Όταν εκείνα τύχαιναν βάσει του αποτελέσματος, που έκρυβε το καπάκι, στις θέσεις του ταμπλό, όπου υπήρχαν σερπαντίνες, ένα μέλος από την ομάδα λάμβανε μια κάρτα και ανάλογα με την οδηγία και την εντολή (π.χ. πάρε δύο σερπαντίνες), καλούταν να πάρει τόσες σερπαντίνες, όσες αναγράφονταν στην κάρτα. Νικήτρια ανακηρυσσόταν η ομάδα, που στο τέλος θα είχε συγκεντρώσει τον μεγαλύτερο αριθμό από σερπαντίνες.

Συμπεραίνουμε, λοιπόν, ότι τα παιδιά προσχολικής ηλικίας χρησιμοποιούν μαθηματικές έννοιες (περισσότερα, λιγότερα) επιδιδόμενα σε δημιουργικές εκπαιδευτικές πρακτικές και προβαίνουν σε συγκρίσεις συνόλων ασυνείδητα και ευχάριστα συνδυάζοντας τη μάθηση με την διασκέδαση.

Tip: Παροτρύνετε τα παιδιά να κατασκευάσουν τα ίδια το επιτραπέζιο παιχνίδι βάσει της φαντασίας τους και στηριζόμενοι στις δικές τους επιλογές και αποφάσεις!

Η σύλληψη της συγκεκριμένης ιδέας και η σχεδίαση του επιτραπέζιου παιχνιδιού πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια της συμμετοχής μου στην επιμορφωτική ημερίδα πολιτιστικών θεμάτων – βιωματικό εργαστήριο με θέμα «Αυτοσχέδιο επιτραπέζιο παιχνίδι: Ένα πολύτιμο παιδαγωγικό εργαλείο!» και εισηγήτρια την κα Πετκανονοπούλου Μαρία, την οποία θα ήθελα να ευχαριστήσω, καθώς και την ομάδα εκπαιδευτικών όντας μέλος της.

Επιδαπέδιο Παιχνίδι “Twister”

WP_001018

Αξιοποιώντας την ιδέα του παιχνιδιού twister, δημιουργήσαμε το δικό μας επιδαπέδιο παιχνίδι, που απαιτούσε κίνηση, τροποποιώντας τους κανόνες. Αρχικά, τα παιδιά χωρισμένα σε ζευγάρια έπαιζαν το παιχνίδι ακολουθώντας τις οδηγίες. Κάθε παιδί γυρνούσε τον τροχό και ανάλογα με τις υποδείξεις, που αναδεικνύονταν σε αυτό, τότε το ίδιο μετακινούταν στις αντίστοιχες θέσεις στο ταμπλό. Για παράδειγμα, τοποθετούσαν το αριστερό τους πόδι στον αριθμό 1 και το δεξί τους χέρι στον αριθμό 3.

WP_001031

Με αυτόν τον τρόπο, οι μαθητές αναπτύσσουν μαθηματικές δεξιότητες, όπως αναγνώριση των συμβόλων των αριθμών, αλλά και προχωρούν στην εκμάθηση και εμπέδωση χωρικών εννοιών, όπως δεξιά – αριστερά, προκειμένου να αντιληφθούν την έννοια του προσανατολισμού.

Τα παιδιά προσχολικής ηλικίας εξέφρασαν μεγάλο ζήλο, καθώς εκδήλωναν την επιθυμία να παίζουν και να ξαναπαίζουν! Το twister δεν είχε σταματημό και οι δασκάλες τους σεβάστηκαν την επιθυμία τους!

Tip: Η αλλαγή κανόνων και η προσαρμογή ενός γνώριμου στα παιδιά παιχνιδιού στις εκπαιδευτικές ανάγκες των μαθητών σας είναι πολύ διασκεδαστικό και επιφέρει τα επιθυμητά μαθησιακά αποτελέσματα.

Πηγή Έμπνευσης: Pinterest, και συγκεκριμένα η ιδέα έχει αντληθεί από τη διεύθυνση: http://www.scholastic.com/teachers/classroom-solutions/2010/09/diller-dollar-nursery-rhyme-scholar 

Επιδαπέδιο Παιχνίδι “Το Κουτσό των Αριθμών”

WP_000928

Τα παιδιά πρώιμης σχολικής ηλικίας αρέσκονται στην ιδέα των βιωματικών και κινητικών παιχνιδιών. Πιο συγκεκριμένα, εξηγήσαμε ότι όλοι οι άνθρωποι έχουν διαφορετικό βάδισμα, όπως και τα ζώα. Για παράδειγμα, ορισμένοι άνθρωποι περπατούν κάνοντας μεγάλα βήματα, ενώ κάποιοι άλλοι μικρά (μαθηματικές έννοιες μεγέθους: μεγάλο – μικρό). Ακόμη, οι κάβουρες χαρακτηρίζονται από το πλάγιο περπάτημά τους, ενώ οι χελώνες περπατούν πολύ αργά έχοντας στην πλάτη τους ένα βαρύ καβούκι (μαθηματικές έννοιες: βαρύ – ελαφρύ). Επομένως, τα παιδιά οικοδομούν και προσεγγίζουν τις μαθηματικές αφηρημένες έννοιες εντάσσοντας αυτές σε δραστηριότητες της καθημερινότητας, τις περιγράφουν, συγκρίνουν τα μεγέθη και κατανοούν τη μεταξύ τους αντίθεση. Κατόπιν, αφού παρουσίασαν έντονο ενδιαφέρον, παροτρύνθηκαν να αναπαραστήσουν το βάδισμα της γιαγιάς. Με βιωματικό τρόπο, λοιπόν, αντιλήφθηκαν και διαπίστωσαν το διαφορετικό βάδισμα.

WP_001156

Το κουτσό, καθώς παραμένει ένα από τα πιο ψυχαγωγικά παιχνίδια, έλαβε χώρα στην εκπαιδευτική πρακτική αποκτώντας μαθηματική διάσταση. Σε κάθε κουτάκι του αυτοσχέδιου επιδαπέδιου παιχνιδιού αναγραφόταν ένας αριθμός. Κάθε παιδί έκανε κουτσό ακολουθώντας τη διαδοχική σειρά των αριθμών (1-6) και αναφωνούσε κάθε αριθμό στον οποίο βρισκόταν κάθε φορά. Τα μαθηματικά γίνονται διασκεδαστικά και οι μαθητές αναπτύσσουν την κινητικότητα και την ισορροπία τους!

Tip: Δοκιμάστε το συγκεκριμένο παιχνίδι στον προαύλιο χώρο του σχολείου χρησιμοποιώντας για τη σχεδίασή του κιμωλίες ή τοποθετώντας χρωματιστές χαρτοταινίες στο δάπεδο με τη βοήθεια και τη συνεργασία των μαθητών σας αποκτώντας το αίσθημα της χαράς της δημιουργίας!

Πηγή Έμπνευσης: Pinterest, και συγκεκριμένα η ιδέα αντλήθηκε από τη διεύθυνση: http://kindercraze.com/2014/02/100th-day-of-school-ideas-for/

Stay tuned μέχρι την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς με νέα εκπαιδευτικά άρθρα!

Καλή και Δημιουργική Σχολική Χρονιά σε Όλους!

Back to school

Ενδεικτική βιβλιογραφία:

Γιαννικοπούλου, Α. Α. (1998). Από την Προανάγνωση στην Ανάγνωση. Οδηγός για Γονείς και Εκπαιδευτικούς. Αθήνα: Εκδόσεις Καστανιώτη.

Γκλιάου, Ν. (2005). «ΔΕΠΠΣ για το νηπιαγωγείο. Παιδαγωγικά χαρακτηριστικά και εκπαιδευτική πράξη» στο Επιμόρφωση Σχολικών Συμβούλων και εκπαιδευτικών πρωτοβάθμιας και προσχολικής εκπαίδευσης στο ΔΕΠΠΣ και τα ΑΠΣ. Αθήνα: Π.Ι.

Δαφέρμου, Χ. Κουλούρη, Π. & Μπασαγιάννη, Ε. (2006). Οδηγός Νηπιαγωγού. Αθήνα: Π.Ι.

Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών για το Νηπιαγωγείο. Προγράμματα Σχεδιασμού και Ανάπτυξης Δραστηριοτήτων (2002). ΥΠΕΠΘ.

Elliott, S. N., Kratochwill, T. R., Cook, J. L. & Travers, J. F (2008). Εκπαιδευτική Ψυχολογία. Αποτελεσματική Διδασκαλία. Αποτελεσματική Μάθηση. (Επιστημονική Επιμέλεια: Λεονταρή, Α. & Συγκολλίτου, Ε., Μτφ: Σόλμαν, Μ. & Καλύβα, Φ.). Αθήνα: Εκδόσεις Gutenberg.

Ζαχάρος, Κ. (2007). Οι Μαθηματικές Έννοιες στην Προσχολική Εκπαίδευση και η Διδασκαλία τους. Αθήνα: Εκδόσεις Μεταίχμιο.

Ματσαγγούρας, Η. (2000). Ομαδοσυνεργατική διδασκαλία και Μάθηση. Αθήνα: Γρηγόρης.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s